Freelance Çalışanların Vergilendirmesi Ile İlgili Merak Edilenler

Freelance Çalışanların Vergilendirmesi ile ilgili Merak Edilenler

Freelancer olarak tabir edilen, bir kuruma ya da işverene bağlı olmaksızın çoğunlukla evden, kendi kişisel imkanları ile çalışanların yaygınlaşmasıyla, en çok merak edilen konuların başında olan freelance çalışanların vergilendirmesi ile ilgili merak edilenler konusunu ele aldık.

Grafik tasarım, web tasarımı, yazılım gibi hizmetlerde, müşteri ile freelancer genellikle fiziki olarak bir araya gelmeden internet üzerinden iletişime geçtiğinden işyeri giderlerinden de tasarruf sağlanıyor. Evinizden freelancer hizmetleri veriyorsanız, bunun için vergi ödeyecek misiniz? Müşterilerinizin vergi yükümlülüğü doğacak mı? Fatura ve belge düzenleyecek misiniz?

Freelancer Çalışanların Vergilendirmesinde Hangi Şartlarla Muafiyet Vardır?

Freelancer çalışma sisteminin vergilendirme uygulamasında öncelikle, bu faaliyetin serbest meslek kazancı mı yoksa arızi kazanç mı olduğu ayrımının yapılması gerekir.

Gelir Vergisi Kanunu’na göre bir faaliyetin serbest meslek faaliyeti olup olmadığı, “faaliyetin; sermayeden ziyade şahsi mesaiye, ilmi veya mesleki bilgiye veya ihtisasa dayanması; bir işverene bağlı olmaksızın şahsi sorumluluk altında kendi nam ve hesabına yapılması; devamlı olması” unsurlarını taşıyıp taşımadığına bağlıdır.

Freelancer faaliyetlerinin devamlı olarak yapılması durumunda tutarı ne olursa olsun elde edilen kazancın serbest meslek kazancı olarak beyan edilmesi gerekir.

Freelance çalışma, devamlı olmayacak şekilde birkaç kez yapılmaktaysa arızi kazanç olarak kabulü ile vergilendirilecektir.

Gelir Vergisi Kanununa göre, arızi olarak yapılan serbest meslek faaliyetleri dolayısıyla tahsil edilen gelir, arizi kazanç niteliğindedir. Arızi serbest meslek kazançlarının 2018 yılı itibariyle 27.000 TL’si gelir vergisinden istisnadır. Bu tutarın altındaki kazançlar için beyanname verilmemektedir.

Arızi kazanç ile serbest meslek kazancı ayrımı ne yasalarda ne de uygulamada kesin sınırlarla çizilmiş değildir. Ancak, kişinin geçimini freelancer olarak yaptığı işten sağlaması durumunda serbest meslek kazancı, diğer türlü olursa arızi kazanç olarak örneklenebilir.

Vergi Usul Kanununa göre, serbest meslek erbabı, mesleki faaliyetlerine ilişkin her türlü tahsilatı için serbest meslek makbuzu tanzim etmek mecburiyetindedir.

Arızi kazanç kapsamında olanlara yapılan ödemeler de, müşteri tarafından düzenlenecek gider pusulası ile belgelendirilir.

Freelance Çalışanların Müşterileri Vergi Ödeyecek mi?

Hem serbest meslek kazancında, hem de arızi kazançta ödemelerden stopaj yapılması gerekir, yani gider pusulası düzenlenmesi ile hizmet bedeli arızi kazanç kapsamında olsa bile müşteri stopaj ödeyecektir.

Türkiye’de serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapılan teslim ve hizmetler KDV’ye de tabidir. Serbest meslek faaliyeti ile uğraşan kişi yapmış olduğu bu hizmet dolayısıyla KDV mükellefidir. Arızi nitelik taşıyan serbest meslek faaliyetleri ise KDV’ye tabi olmayacaktır.

Freelancer Çalışanların Vergilendirmesinde Başka Muafiyetler Var mı?

Gelir Vergisi Kanununa göre; bilgisayar programcısı ve mucitlerin ve bunların kanuni mirasçılarının bilgisayar yazılımı gibi eserlerini gazete, dergi, bilgisayar ve internet ortamı, radyo, televizyon ve videoda yayınlamak veya kitap, CD, disket, resim, heykel ve nota halindeki eserleri ile ihtira beratlarını satmak veya bunlar üzerindeki mevcut haklarını devir ve temlik etmek veya kiralamak suretiyle elde ettikleri hasılat gelir vergisinden müstesnadır. Eserlerin neşir, temsil, icra ve teşhir gibi suretlerle değerlendirilmesi karşılığında alınan bedel ve ücretler istisnaya dahildir.

Belirtilen maddenin uygulanabilmesi için bilgisayar programının Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu hükümlerine göre eser niteliği taşıması ve bu durumun İl Kültür Müdürlüğü’nden alınacak bir belge ile tevsik ve ispat edilmesi gerekmektedir.

Freelance Çalışanların Vergilendirmesinde Neye Dikkat Etmek Gerekir?

Vergi Dairesi uygulamalarında, arızi kazanç nedeniyle sık sık gider pusulası düzenlendiği ve sürekli hizmet verildiği sonucu çıkabilecek durumlarda, kazancın serbest meslek kazancı sayılarak vergi tahakkuk ettirildiği görülmektedir. Bu nedenle ilgili ayrıma dikkat edilmesinde fayda vardır.

Özge Evci Eralp

Avukat-Marka ve Patent Vekili

www.ozgeevci.com

Freelance Çalışanların Vergilendirmesi Ile İlgili Merak Edilenler yazısı ilk önce Bookmark üzerinde ortaya çıktı.

Bir Beyaz Yaka Rüyası: Dijital Göçebe Nasıl Olunur?

Sabah daha hava aydınlanmadan uyandınız, ütülü jilet gibi takımlarınızı giydiniz ve yola koyuldunuz. Plaza jargonunun hakim olduğu iş yerinizde akşama kadar beyaz ofis ışığı altında stresli koşturmaca içinde bir an için kendinizi tropik bir adada, istediğiniz saatte yatıp kalkarken, parmak arası terlik ve şortla makyajsız, kuralsız düşlediniz.

Arkadaşınız Ali, beş senedir dünyayı geziyor. Instagramda fenomen oldu, hatta gezilerini bir blog haline getirdi, onbinlerce takipçi edindi. Hayır her şey iyi güzel de bu Ali çalışmadan nasıl geziyor, nereden geliyor bu değirmenin suyu?

Kafanızda binlerce soru ile çalışmaya dalmışken akşam olmuş, bugünlük de fazla mesainizi yapmışsınız artık eve gitme zamanı. Ama gitmeden en yakın AVM’ye uğramanız ve sizi klas gösterecek ünlü mağazalardan bir kaç kıyafet almanız gerekiyor. Ne de olsa her gün başka kıyafet giyiyorsunuz ve ne kadar eşyanız olsa da giysileriniz hiç bir zaman yeterli değil! Eşyalar ve tüketim ile çevrili döngüye biraz daha katkı yaptınız ve  AVM’de maaşınızın yarısını bıraktınız , geçici mutluluk yaşadınız şimdi eve gidip uyuyun ve ertesi gün yine güneş ışığı görmeden çalışmaya devam!

Bu döngüyü değiştirmek istiyorsanız gelin buraya kulak verin size arkadaşınızın Ali’nin sırlarını dökeceğiz.

Dijital Göçebe Nasıl Olunur?

Evet açıklıyoruz. Arkadaşınız Ali bir dijital göçebe! Siz onu hep gezerken görüyorsunuz ama o bir yandan işini yapıp para kazanıyor. Böylelikle dünyayı gezmeye devam edebiliyor. İstediği saatte uyanıyor, istediği saatte yatıyor. Bir lokasyondan sıkıldı mı, hoop yenisine geçiyor. Hem yeni kültürler görüyor, hem de yaşamını rutinlere sıkıştırmıyor. Peki siz nasıl dijital göçebe olabilirsiniz?

1. Giderlerinizi Azaltın, Borçlarınızı Kapatın, Para Biriktirin ve Fazlalıklarınızdan Kurtulun

Dijital Göçebe olabilmek için önce size yük getiren rutin ödemelerinizden kurtulmanız gerekiyor. Bunun için düzenli ödediğiniz ne varsa önünüze çıkarın ve bunları radikal bir şekilde eleyin. Siz başka ülkelerde gezerken, bir yandan bir yerlerde işleyen spor salonu üyeliğiniz, kullanmadığınız TV paketi üyelikleri, faturalar, vergiler olsun istemeyeceksiniz. Kısacası, yanınızda götüremeyeceğiniz her şeyle ekonomik bağlantınızı kesin.

Arabanız varsa satın ve iyi bir getiri ile parasını değerlendirmeye koyun. Eviniz kiraysa, eşyalarınızı depoya koyun ya da satın. Emin olun ki dünyayı gezerken eşyaların ne kadar gereksiz olduğunu anlayacaksınız ve döndüğünüzde depodaki o eşyaların büyük çoğunluğuna  dahi ihtiyaç duymayacaksınız.

Dijital Göçebe olmak için zengin olmanıza ya da paranız olmasına gerek yok. Ancak, yaşayabileceğiniz zorluklara karşı ufak da olsa bir miktar paranız olmasında fayda var. Bu nedenle gitmeyi planlamadan önce kendinize bir birikim hedefi koyun ve bir süre zorunlu giderler haricinde para harcamadan birikim yapmaya çalışın. Ama sakın unutmayın! Dijital göçebelik birikmiş parayı harcamak değil, para kazanarak gezebilmektir.

2. Yeteneklerinizi Belirleyin

Dijital Göçebe olmak için bilgisayardan anlamanız, program yazmanız, dijital pazarlama bilmeniz gerekmiyor. Dijital göçebe olmak için tek ihtiyacınız olan şey yaratıcılık. Ülke gezerken yapabileceğiniz onlarca iş karşınıza çıkacak, sonrası sizin yaratıcılığınıza kalmış. Gitmeden önce oturun ve neler yapabileceklerinizi listeleyin. Yeteneklerinize göre neler yapabileceğinizi ve ne kadar gelir elde edebileceğinizi tahmini olarak belirleyin. Yolda sürprizlerle karşılaşmak istemezsiniz.

www.upwork.com gibi freelancer platformlarında hem insanların neler yaptığına bakabilirsiniz, hem de kendinize iş olanakları yaratabilirsiniz. Blog yazma, online dil dersi verme, çeviri yapma, danışmanlık, programcılık, sosyal medya yöneticiliği, fotoğrafçılık gibi bir çok iş yapabilirsiniz.

Ayrıca, gittiğiniz yerlerde part time ve süreli olarak çalışabileceğiniz iş yerleri bulmak için internetteki sayısız web sitesinden yararlanabilirsiniz.

3. Lokasyona Karar Verin

Herşey tamam. Şimdi nereye gideceğinize karar verme zamanı. Bunun için kalacağınız yerlerin ve yeme-içmenin size maliyetini çıkarmanız gerekiyor. Dijital göçebe olmanın sırrı bütçede. Eğer bütçenizi doğru belirlemez ve sizin içn uygun olmayan maliyetlerdeki lokasyonlara yönelirseniz göçebelik maceranız kısa sürebilir. Bu yüzden en azından nasıl yaşayacağınıza dair tecrübe sahibi olana kadar ucuz lokasyonlar tercih etmeniz daha mantıklı olacaktır.

Bunun şön  Nomad List ve Momondo gibi siteler, size gideceğiniz yerin güvenliği, yaşam kalitesi gibi detaylarla ilgili bilgi sağlayabilir.

4. İhtimallerinizi Belirleyin.

Dijital Göçebe her ne kadar “kafama estiğini yaparım” imajı verse de planlama yapmadan devam ettirmek mümkün değil.

Kaç sene bu şekilde yaşamak istiyorsunuz, 1 yıllık, 5 yıllık, 10 yıllık planlarınız neler? Bunlar için nasıl hareket etmeniz gerekli?

Dijital göçebelik yolunda gitmezse mutlaka bir B Planı yapmış olmalısınız. Sağlığınız, aileniz ya da başka bir konu ile ilgili problem yaşamanız durumu için de bir acil durum planınız ve bu planı uygulamaya koyacak imkanınız hazır olmalı.

5. Dijital Göçebelerle iletişime Geçin

En güzeli başka dijital göçebelerin tecrübelerinden faydalanmak ve onlarla bilgi alışverişinde bulunmak. Son zamanlarda Dijital Göçebeler en çok Buenos Aires, Budapeşte, Chiang Mai, Bali ve Pattaya gibi bölgeleri tercih ediyorlar.

Couch Surfing hem kalacak yer bulmak hem de dijital göçebelerle tanışmak en uygun platform. Türk dijital göçebelerin fikirlerinden faydalanmak isterseniz de Zeynep Gabralı ‘nın youtube kanalına göz atabilirsiniz.

Yolunuz açık olsun!

Bir Beyaz Yaka Rüyası: Dijital Göçebe Nasıl Olunur? yazısı ilk önce Bookmark üzerinde ortaya çıktı.

1-) Sibirya Doğalgaz Patlaması (Logic Bomb) – 1982

Sibirya’da 1982 yılında yaşanan patlama, tarihe ilk siber saldırı olarak geçti. Ruslar, Kanada’da bir şirketten doğal gaz boru hatlarını kontrol etmek için kullanılan ve CIA tarafından yerleştirilen tuzak kodlar içeren virüslü bir yazılımı çalarak tesisteki bilgisayar sistemine eklediler. Böylece Sibirya doğal gaz boru hattında nükleer olmayan en büyük patlamanın gerçekleşmesine neden oldular.

2-) Ay Işığı Labirenti (Moonlight Moze) – 1998

“Moonlight Moze” olarak bilinen operasyon ile ABD’nin Pentagon, NASA, ABD Enerji Bakanlığı ve üniversitelere ait araştırma ve geliştirme sırları, askeri tesislerin haritaları, askeri yapılandırmaları ve askeri donanım tasarımlarını içeren birçok gizli bilgi çalındı. Çalınan bilginin değeri açık artırmaya çıkarttığınızda yüz milyonlarca dolarla ifade edilebilecek büyüklükteydi. ABD’nin yapmış olduğu teknik takip sonucu bilgilerin Moskova’ya sevk edildiği tespit edildi.

3-) NATO Kosova Krizi – 1999

Kosova krizi sırasında NATO uçaklarının kazara Çin büyükelçiliğini vurması ile Çin Kızıl Hacker İttifakı (The Red Hacker Alliance) NATO ve ABD askeri web sitelerine saldırdı. Saldırılar incelendiğinde, NATO’nun resmi web sitesinin sık sık kesintiye uğradığı, e-posta hesabının günlerce kapalı kaldığı görüldü. NATO, bu saldırı sonrasında bir dizi önlemler aldı.

4-) Estonya Siber Savaşı (Web War I) – 2007

26 Nisan 2007’de Estonya’nın, Nazi istilasından korunması amacıyla Sovyetler Birliği’nin verdiği mücadeleyi sembolize eden Tallinn şehrindeki Bronz Asker Heykeli’nin yerinden kaldırması ile bu olaya tepki olarak devletin internet sayfaları ele geçirildi. Saldırıların yoğunlaşması ile bankacılık işlemleri, devlete ait internet siteleri, ulusal haber portalları gibi başlıca internet hizmetleri kullanılamaz hale geldi, hatta kredi kartı veren kuruluşlar panik sonucu verdikleri kararla kendi sistemlerini kapattı. Ayrıca bu olaylar NATO bünyesinde “mükemmeliyet merkezi” (Center of Excellence) isminde uzman bir birimin kurulmasına da katkı sağladı.

5-) Gürcistan Siber Savaşı – 2008

Gürcistan’ın 2008’de Güney Osetya topraklarına yönelik düzenlediği operasyon karşısında Rusya Gürcistan’a karşı hem fiziksel hem de siber savaş başlattı. Ruslar Gürcistan’ın dış dünya ile bağlantılarını kesmek için Gürcü medyasına ve devletin web sitelerine siber saldırı paketleri gönderdi, internet trafiğini destekleyen tüm yönlendiricileri DDoS ile ele geçirdi. En basit banka işlemleri, kredi kartları ve cep telefonları dahi kullanılamaz hale geldi. Dışarıdan haber almayan Gürcistan, dışarıya e-posta bile gönderememiş bunun üzerine Rusya’dan gelen tüm trafiği bloke etmiştir. Ancak Rusya Çin üzerinden siber saldırıya devam etmişti.

6-) Çin’de Bir Siber-Casusluk Şebekesi (GhostNet) – 2009

Özellikle büyükelçilikleri, dışişleri bakanlıkları gibi devletlerarası ilişkilerin yönetildiği makamları hedef alan siber casusluk ağı olarak ortaya çıktı. Bu güne kadar Iran, Bangladeş, Letonya, Endonezya, Filipinler, Brunei, Barbados ve Bhutan gibi dünyanın 103 farklı ülkesindeki sistemleri hedef aldığı belirtilen bu ağın merkezinin Çin olduğu 10 aylık bir çalışmanın sonucunda, Tibet’in ruhani lideri Dalay Lama’nın çalışma ofisine yönelik yapılan saldırılarla açığa çıkarıldı.

7-) Tiflis-Ceyhan-Bakü Petrol Boru Hattı Patlaması – 2008

Hazar Denizi’nden Türkiye’nin Akdeniz kıyılarına günde yaklaşık 1 milyon varillik ham petrol ulaştıran Bakü-Tiflis-Ceyhan boru hattına gerçekleşen ve  yüz milyonlarca dolar zarara neden olan patlamanın nedeninin bir siber saldırı olduğu batılı istihbarat kurumları ve üst düzey ABD’li yetkililer tarafından geçtiğimiz sene doğrulandı. Ayrıca bu saldırının İran’ın nükleer programını kesintiye uğratan Stuxnet virüsünden iki yıl önce gerçekleşmiş olması; siber tehdit yaratmada hackerların düşünülenden ileride olduğunu ortaya koydu.

İran Nükleer Sistemine Saldırı (Stuxnet) – 2010

İran’daki nükleer tesislerde art arda meydana gelen kazaların sebebi Stuxnet isimli bir virüs programı. Virüsün asıl hedefi ise ağırlıklı olarak boru hatlarında, nükleer santrallerde, su, elektrik, kanalizasyon vb. tesislerinin işletilmesinde kullanılan SCADA (Supervisory Control and Data Acquisition) isimli bir sistem. Stuxnet’in bir sistemi ele geçirmesi için ise bir USB stick yeterli gibi görünüyor. Nitekim Stuxnet’in görevi 3 adımda tamamlanacak kadar basit. 1- Bulaş 2- Sistemi Ele Geçir 3- Tesisi İmha Et.

Dünden Bugüne Siber Savaşlar yazısı ilk önce Bookmark üzerinde ortaya çıktı.

Bir yandan yer bildirimlerinizi yapıp bir yandan güvenli hissetmeniz için uygulamanız gerekenler şöyle:

1. Gizlilik ayarlarınızı değiştirin

Swarm’a girdikten sonra en sağ üst köşedeki ayarlar işaretine basın, buradan da “gizlilik ayarları” bölümüne girin.  Girdiğiniz bölümde bütün kutucukların işaretli olduğunu göreceksiniz. Buradan halka açık olmasını istemediğiniz bilgilerdeki işaretleri kaldırın.

2. Bilmediğiniz, bildiğiniz ama güvenmediğiniz ya da samimi olmadığınız kişilerden gelen arkadaşlık taleplerini kabul etmeyin.

Bu kişilerin sizin her gittiğiniz  yerden haberdar olacağını unutmayın. Bulunduğunuz yeri kimlerle paylaşmak istediğinizi bir arkadaşlık talebini onaylamadan önce iki kez düşünün.

3. İnsanların yer bildirimleriniz ile günlük rutininizi tahmin etmelerine izin vermeyin.

Örneğin her hafta üç gün belirli saatlerde spor salonunda oluyorsunuz.  Bunu rutin olarak yer bildirimlerinizde duyurup, önceden tahmin edilir hale getirmeyin. Böyle bir durumda kötü niyetli insanlara önceden planlamak için fırsat vermiş olabilirsiniz.

4. Yer bildirimleriniz ile facebook ve twitter gibi çok arkadaşınız ya da takipçiniz olan diğer sosyal medya araçlarında paylaşırken bir kez daha düşünün.

Swarm’da 100 arkadaşınız olsa da, Twitterda ve Facebook’ta bunun en azından üç dört katı arkadaşınız ya da takipçiniz olabilir. Bu nedenle, swarm bağlantılarınızı başka yerlerde paylaşırken nerede olduğunuzu üç dört kat fazla sayıdaki kişi ile paylaştığınızı mutlaka hatırlayın.

5. Eklediğiniz fotoğrafları sadece takipçilerinizin değil o mekana gelen herkesin görebileceğiniz unutmayın.

Çok özel fotoğraflarınızı Swarm’da paylaşmayın. Hatta paylaşımlarınızın kendi fotoğraflarınızdan çok mekanlar ile ilgili olmasına dikkat edin. Fotoğraflarınızın o mekandaki diğer fotoğraflar ile birlikte herkese açık olacağını aklınızdan çıkarmayın.

6. Yer bildirimlerinizi mekanlardan çıkarken yapın.

Kötü niyetli insanların o an nerede olduğunuzu bilmeleri, orada sizi izlemeleri ya da rahatsız etmeleri gibi riskleri üstlenmek istemiyorsanız, yer bildirimlerinizi bir yere gittiğinizde değil, oradan çıkarken yapın. Böylelikle nerede olduğunuzu eşzamanlı olarak duyurmamış olacaksınız.

Swarm’ı Güvenli Kullanmanın 6 Koşulu yazısı ilk önce Bookmark üzerinde ortaya çıktı.

Bir yandan yer bildirimlerinizi yapıp bir yandan güvenli hissetmeniz için uygulamanız gerekenler şöyle:

1. Gizlilik ayarlarınızı değiştirin

Swarm’a girdikten sonra en sağ üst köşedeki ayarlar işaretine basın, buradan da “gizlilik ayarları” bölümüne girin. Girdiğiniz bölümde bütün kutucukların işaretli olduğunu göreceksiniz. Buradan halka açık olmasını istemediğiniz bilgilerdeki işaretleri kaldırın.

2. Bilmediğiniz, bildiğiniz ama güvenmediğiniz ya da samimi olmadığınız kişilerden gelen arkadaşlık taleplerini kabul etmeyin.

Bu kişilerin sizin her gittiğiniz yerden haberdar olacağını unutmayın. Bulunduğunuz yeri kimlerle paylaşmak istediğinizi bir arkadaşlık talebini onaylamadan önce iki kez düşünün.

3. İnsanların yer bildirimleriniz ile günlük rutininizi tahmin etmelerine izin vermeyin.

Örneğin her hafta üç gün belirli saatlerde spor salonunda oluyorsunuz. Bunu rutin olarak yer bildirimlerinizde duyurup, önceden tahmin edilir hale getirmeyin. Böyle bir durumda kötü niyetli insanlara önceden planlamak için fırsat vermiş olabilirsiniz.

4. Yer bildirimleriniz ile facebook ve twitter gibi çok arkadaşınız ya da takipçiniz olan diğer sosyal medya araçlarında paylaşırken bir kez daha düşünün.

Swarm’da 100 arkadaşınız olsa da, Twitterda ve Facebook’ta bunun en azından üç dört katı arkadaşınız ya da takipçiniz olabilir. Bu nedenle, swarm bağlantılarınızı başka yerlerde paylaşırken nerede olduğunuzu üç dört kat fazla sayıdaki kişi ile paylaştığınızı mutlaka hatırlayın.

5. Eklediğiniz fotoğrafları sadece takipçilerinizin değil o mekana gelen herkesin görebileceğiniz unutmayın.

Çok özel fotoğraflarınızı Swarm’da paylaşmayın. Hatta paylaşımlarınızın kendi fotoğraflarınızdan çok mekanlar ile ilgili olmasına dikkat edin. Fotoğraflarınızın o mekandaki diğer fotoğraflar ile birlikte herkese açık olacağını aklınızdan çıkarmayın.

6. Yer bildirimlerinizi mekanlardan çıkarken yapın.

Kötü niyetli insanların o an nerede olduğunuzu bilmeleri, orada sizi izlemeleri ya da rahatsız etmeleri gibi riskleri üstlenmek istemiyorsanız, yer bildirimlerinizi bir yere gittiğinizde değil, oradan çıkarken yapın. Böylelikle nerede olduğunuzu eşzamanlı olarak duyurmamış olacaksınız.

Swarm’ı Güvenli Kullanmanın Yolları yazısı ilk önce Bookmark üzerinde ortaya çıktı.

Geçtiğimiz yüzyılın er meydanı milenyum çağının dijital savaş platformuna dönüştü. Gelecekte topla tüfekle değil, bilgisayarlarla savaşılacak derken o gelecek çoktan kapımızı çaldı. Yakın zamana kadar sadece büyük çaplı Hollywood yapımlarında seyrettiğimiz beşinci boyut tabir edilen siber saldırılar artık çağımızın bir gerçeği haline geldi. Siber savaşların zaman çizelgesi incelendiğinde ise bundan 10 ya da 20 yıl sonrasını görmenin artık hiç de zor olmadığı anlaşılıyor.

1-) Sibirya Doğalgaz Patlaması (Logic Bomb) – 1982

Sibirya’da 1982 yılında yaşanan patlama, tarihe ilk siber saldırı olarak geçti. Ruslar, Kanada’da bir şirketten doğal gaz boru hatlarını kontrol etmek için kullanılan ve CIA tarafından yerleştirilen tuzak kodlar içeren virüslü bir yazılımı çalarak tesisteki bilgisayar sistemine eklediler. Böylece Sibirya doğal gaz boru hattında nükleer olmayan en büyük patlamanın gerçekleşmesine neden oldular.

2-) Ay Işığı Labirenti (Moonlight Moze) – 1998

“Moonlight Moze” olarak bilinen operasyon ile ABD’nin Pentagon, NASA, ABD Enerji Bakanlığı ve üniversitelere ait araştırma ve geliştirme sırları, askeri tesislerin haritaları, askeri yapılandırmaları ve askeri donanım tasarımlarını içeren birçok gizli bilgi çalındı. Çalınan bilginin değeri açık artırmaya çıkarttığınızda yüz milyonlarca dolarla ifade edilebilecek büyüklükteydi. ABD’nin yapmış olduğu teknik takip sonucu bilgilerin Moskova’ya sevk edildiği tespit edildi.

3-) NATO Kosova Krizi – 1999

Kosova krizi sırasında NATO uçaklarının kazara Çin büyükelçiliğini vurması ile Çin Kızıl Hacker İttifakı (The Red Hacker Alliance) NATO ve ABD askeri web sitelerine saldırdı. Saldırılar incelendiğinde, NATO’nun resmi web sitesinin sık sık kesintiye uğradığı, e-posta hesabının günlerce kapalı kaldığı görüldü. NATO, bu saldırı sonrasında bir dizi önlemler aldı.

4-) Estonya Siber Savaşı (Web War I) – 2007

26 Nisan 2007’de Estonya’nın, Nazi istilasından korunması amacıyla Sovyetler Birliği’nin verdiği mücadeleyi sembolize eden Tallinn şehrindeki Bronz Asker Heykeli’nin yerinden kaldırması ile bu olaya tepki olarak devletin internet sayfaları ele geçirildi. Saldırıların yoğunlaşması ile bankacılık işlemleri, devlete ait internet siteleri, ulusal haber portalları gibi başlıca internet hizmetleri kullanılamaz hale geldi, hatta kredi kartı veren kuruluşlar panik sonucu verdikleri kararla kendi sistemlerini kapattı. Ayrıca bu olaylar NATO bünyesinde “mükemmeliyet merkezi” (Center of Excellence) isminde uzman bir birimin kurulmasına da katkı sağladı.

5-) Gürcistan Siber Savaşı – 2008

Gürcistan’ın 2008’de Güney Osetya topraklarına yönelik düzenlediği operasyon karşısında Rusya Gürcistan’a karşı hem fiziksel hem de siber savaş başlattı. Ruslar Gürcistan’ın dış dünya ile bağlantılarını kesmek için Gürcü medyasına ve devletin web sitelerine siber saldırı paketleri gönderdi, internet trafiğini destekleyen tüm yönlendiricileri DDoS ile ele geçirdi. En basit banka işlemleri, kredi kartları ve cep telefonları dahi kullanılamaz hale geldi. Dışarıdan haber almayan Gürcistan, dışarıya e-posta bile gönderememesi üzerine Rusya’dan gelen tüm trafiği bloke etti. Ancak Rusya Çin üzerinden siber saldırıya devam etti.

6-) Çin’de Bir Siber-Casusluk Şebekesi (GhostNet) – 2009

Özellikle büyükelçilikleri, dışişleri bakanlıkları gibi devletlerarası ilişkilerin yönetildiği makamları hedef alan siber casusluk ağı olarak ortaya çıktı. Bu güne kadar Iran, Bangladeş, Letonya, Endonezya, Filipinler, Brunei, Barbados ve Bhutan gibi dünyanın 103 farklı ülkesindeki sistemleri hedef aldığı belirtilen bu ağın merkezinin Çin olduğu 10 aylık bir çalışmanın sonucunda, Tibet’in ruhani lideri Dalay Lama’nın çalışma ofisine yönelik yapılan saldırılarla açığa çıkarıldı.

7-) Tiflis-Ceyhan-Bakü Petrol Boru Hattı Patlaması – 2008

Hazar Denizi’nden Türkiye’nin Akdeniz kıyılarına günde yaklaşık 1 milyon varillik ham petrol ulaştıran Bakü-Tiflis-Ceyhan boru hattına gerçekleşen ve  yüz milyonlarca dolar zarara neden olan patlamanın nedeninin bir siber saldırı olduğu batılı istihbarat kurumları ve üst düzey ABD’li yetkililer tarafından geçtiğimiz sene doğrulandı. Ayrıca bu saldırının İran’ın nükleer programını kesintiye uğratan Stuxnet virüsünden iki yıl önce gerçekleşmiş olması; siber tehdit yaratmada hackerların düşünülenden ileride olduğunu ortaya koydu.

İran Nükleer Sistemine Saldırı (Stuxnet) – 2010

İran’daki nükleer tesislerde art arda meydana gelen kazaların sebebi Stuxnet isimli bir virüs programı. Stuxnet’in, ABD ve İsrail’in, İran’ın nükleer çalışmalarını sekteye uğratmak için kullandığı bir virüs programı olduğu söyleniyor. Virüsün asıl hedefi ise ağırlıklı olarak boru hatlarında, nükleer santrallerde, su, elektrik, kanalizasyon vb. tesislerinin işletilmesinde kullanılan SCADA (Supervisory Control and Data Acquisition) isimli bir sistem. Stuxnet’in bir sistemi ele geçirmesi için ise bir USB stick yeterli gibi görünüyor. Nitekim Stuxnet’in görevi 3 adımda tamamlanacak kadar basit. 1- Bulaş 2- Sistemi Ele Geçir 3- Tesisi İmha Et.

Dünden Bugüne Siber Savaşlar yazısı ilk önce Bookmark üzerinde ortaya çıktı.